Grip
Grip (Grippus epidemicus) je akutno, infektivno, vrlo kontagiozno respiratorno oboljenje, izazvano virusom gripa, koji primarno i selektivno napada epitel respiratornih puteva. Bolest se širi neobično brzo, izazivajući manje i veće epidemije, pa i pandemije. Grip je najrasprostranjenija infektivna bolest i teško oboljenje za decu, starije i hronične bolesnike. Ovo oboljenje je poznato i po anergiji, komplikacijama i produženoj rekonvalescenciji sa astenijom.
Virus gripa spada u grupu Mixovirusa, nazvanih tako zbog afiniteta za mukoproteine. Razlikujemo tri tipa virusa gripa: A, B i C. Svi imaju slična biološka i patogena svojstva, ali se razlikuju po antigenoj strukturi i nekim epidemiološkim osobinama. I sama antigena struktura pojedinih tipova virusa gripa može vremenom da se menja. Ovo se naročito odnosi na tip A, koji je vrlo nepostojan, te se menja u toku raznih epidemija. Ne postoji unakrsni imunitet između raznih tipova i varijanata virusa gripa. Zato je moguće da se gripozna infekcija preboli više puta, i to u kratkim vremenskim razmacima. Svi tipovi virusa gripa su neotporni na sobnoj temperaturi i sunčevoj svetlosti, ali dobro podnose vrlo niske temperature.
Grip je stalni pratilac čovečanstva i javlja se u vidu manjih ili većih epidemija. Primera radi, dovoljno je pomenuti pandemije XX veka. Prvo se javila španska groznica u Španiji, 1918. god. Za samo 18 meseci zahvatila je mnoge države, te je obolelo preko 500 miliona ljudi, a umrlo oko 20 miliona. Još veća je bila pandemija azijskog gripa 1957. god. Bolest je prvo izbila u Hong-Kongu i ubrzo su obolele 2 milijarde ljudi širom sveta.
Zbog masovnosti infekcije i brzine kojom se širi, ova bolest je dobila ime grip. Ono potiče od francuskog agripper, što znači zgrabiti, ščepati. Dobro je poznat i drugi naziv ove bolesti – influenca. On označava dinamiku i snagu širenja infekcije, a potiče od latinskog influere – upasti silom, prodreti.
Po broju obolelih grip prevazilazi sve infektivne bolesti. Od gripa prosečno godišnje boluje 10-20% gradskog stanovništva, a u toku epidemije mnogo više. Epidemije gripa se javljaju periodično, u dosta pravilnim vremenskim razmacima.
Izvor infekcije je bolesnik u toku prvih 5-7 dana bolesti. Virus se tada razmnožava u sluznici nazofarinksa (nosni/gornji deo ždrela). Prilikom govora, kašlja i kijanja virusi dospevaju na daljinu od 1 do 2 m i uslovljavaju širenje infekcije na zdrava lica u bolesnikovoj blizini. Širenju ove kapljične infekcije doprinose zimski period i boravak u zatvorenom prostoru. Isto tako je važan i veoma visok indeks kontagioznosti. Virus se ne može dugo održati u spoljnoj sredini, te indirektno prenošenje bolesti nije značajno.
Patogeneza: virusi gripa se razmnožavaju u sluznici respiratornog trakta, izazivajući na njoj značajne promene. Zato u kliničkoj slici dominiraju znaci zapaljenja respiratornih puteva. Nazofarinks predstavlja ulazna vrata infekcije. Zapaljenski proces se širi u dubinu i širinu. Zbog zapaljenskih degenerativnih i nekrotičkih promena respiratornog epitela i submukoze, teško su narušene funkcija i odbrana celog disajnog stabla, pa su moguće bakterijske superinfekcije.
Klinička slika: inkubacija je kratka i traje 1-2 dana. Najčešća je klasična klinička slika gripa. Grip počinje naglo, sa drhtavicom i skokom temperature. Zatim se javljaju fizička i psihička iscrpljenost, glavobolja, bol očnih duplji, vrtoglavica, znojenje i bolnost mišića, zglobova i kostiju. Stoga bolesnik izjavljuje 'da ga sve boli'. Ove tegobe nastaju zbog opšte intoksikacije virusom gripa i njihovog uticaja na nervni i kardiovaskularni sistem. Pored navedenih opštih simptoma, javljaju se simptomi i znaci zapaljenja svih disajnih puteva. Bolesnik se žali da mu je nos zaptiven, kija i iscrpljuje ga suvi kašalj. Već sutradan javlja se pojačana sekrecija iz nosa i bolesnik iskašljava lepljiv sekret.
Bolesnik je visokofebrilan, krajnje adinamičan i apatičan ili pak razdražljiv. Izražene su hiperemija i podbulost lica.
Najupadljivije su promene na disajnim putevima. Izražene su hiperemija i eksudacija svih sluznica u smislu faringolaringotraheobronhitisa. Na kardiovaskularnom sistemu zapažaju se hipotenzija i težnja ka relativnoj bradikardiji.
U nekomplikovanim slučajevima gripa temperatura traje 3-5 dana. Za to vreme se ublažavaju svi znaci bolesti, te se objektivni nalaz normalizuje u toku 7-10 dana. Rekonvalescencija je kratka, ali bolesnik dugo oseća fizičku i psihičku iscrpljenost. Zbog smanjene odbrane organizma moguće su udružene infekcije i komplikacije.
Pored klasične kliničke slike gripa koja je najčešća, poznate su i neke varijante. One se mogu podeliti prema težini kliničke slike, uzrastu bolesnika i vodećim simptomima na: lake oblike gripa, maligni grip, grip malog deteta, grip starih osoba, grip trudnica. Klinički oblici gripa mogu se podeliti i prema dominantnim simptomima na: plućni, srčani, nervni, crevni, hemoragični grip.
Komplikacije: zahvaljujući preventivnim merama i antibioticima, broj komplikacija je znatno smanjen. Ipak, komplikacije gripa i danas predstavljaju veliku opasnost za malu decu, hronične bolesnike i starije osobe. Najčešće su bakterijske komplikacije: plućne, zapaljenje srednjeg uva i sinuzitisi, nervne, kardiovaskularne komplikacije.
Prognoza: nekomplikovanih slučajeva gripa je dobra. Međutim, plućne komplikacije znatno pogoršavaju prognozu, pogotovo ako su izazvane Stafilokokom. Pored komplikacija, u prognozi gripa veoma važnu ulogu igra uzrast bolesnika, težina kliničke slike i postojeća hronična oboljenja. Antibiotici su znatno poboljšali prognozu bakterijskih komplikacija.
Imunitet kod gripa je tipski i kratkotrajan.
Terapija: ne postoji kauzalna terapija gripa. Glavni cilj terapije je da ublaži simptome bolesti, smanji intoksikaciju, kao i da spreči i leči komplikacije.
Simptomatska terapija obuhvata: antipiretike, kapi za nos radi smanjenja sekrecije, borbu protiv suvog kašlja, borbu protiv kolapsa i dehidratacije, tople čajeve, utopljavanje i preznojavanje. Antibiotici imaju veoma značajno mesto u lečenju bakterijskih komplikacija i njihovoj prevenciji, pogotovo starih i hroničnih pacijenata. Ležanje je neophodno u toku febrilnog perioda, a za starije osobe i u toku rekonvalescencije.
Opšte zaštitne mere svode se na: izolovanje bolesnika, izbegavanje obolelih i izbegavanje velikih skupova, često provetravanje prostorija, nošenje zaštitne maske. Specifična profilaksa se bazira na masovnoj aktivnoj imunizaciji stanovništva.